Toksyczne zachowania w relacjach to coś, co odbiera radość życia. Manipulacja to metoda, która ma sprawić, że człowiek przestaje wierzyć własnym oczom, uszom i odczuciom. Jej celem jest przejęcie kontroli nad drugą osobą, sprawienie, że ofiara przejmie percepcję manipulatora, jako własną. Jedno i drugie jest formą przemocy. Przeczytaj i sprawdź, czy wśród Twoich relacji odnajdujesz symptomy, o których piszę.
Manipulować może każdy – szef, matka, ojciec, partner, koleżanka i sąsiad. Dlatego warto dokładnie przeanalizować swoje relacje i sprawdzić, czy przypadkiem nie masz do czynienia z zachowaniami toksycznymi lub manipulacją.
Zachowania manipulujące wykazują przede wszystkim osoby ze skłonnościami psychopatycznymi, socjopatycznymi i osoby z narcystycznymi zaburzeniami osobowości, ale nie tylko. Są to wszystko zachowania toksyczne – w przypadku manipulacji występują zwykle w większym nasileniu. Warto pamiętać, że zachowania toksyczne wynikają także często z deficytów – strachu, lęku, który dość łatwo można sobie pokryć próbą kontrolowania świata i ludzi wokół siebie.
Po co ludzie to robią?
Czasem celem jest doprowadzenie ofiary do określonego zachowania, ale czasem chodzi po prostu o kontrolę i zapewnienie sobie czyjejś uległości albo korzyści – od korzyści finansowej, podziwu, szacunku i ślepego oddania, po benefit w postaci karnej, podporządkowanej żony, realizującej wizję manipulatora, uległej seksualnie dziewczyny, grzecznego dziecka, pokornego pracownika albo zastraszonego odebraniem dzieci męża.
Dla kogoś takiego nie ma albo niewielkie znaczenie ma to, kim jesteś, jakie masz marzenia, co czujesz, jakie są Twoje oczekiwania – on czy ona chce żerować na Tobie i zaspokoić Tobą swoje potrzeby. Często osoby skłonne do toksycznych zachowań na zewnątrz wyglądają zwyczajnie – stwarzają relacje pozornie normalne. Dopiero przy bliższym poznaniu okazuje się, że coś nie gra. A nie zawsze jest się łatwo zorientować, ponieważ codzienna kropla drąży skałę i jeżeli człowiek nie ma dostatecznej pewności tego kim jest, co myśli i czuje – uleganie manipulacji wcale nie jest trudne.
Może to spotkać naprawdę każdego. Co ważne, poniżej opisane metody manipulowania mogą występować pojedynczo u niemal każdego – bo każdy ma czasem trudny moment, bywa pełen lęku i chroniąc siebie, rani innych. Ale jeżeli doznajesz tego rodzaju ranienia – miej się na baczności.
A teraz do konkretów. Poniżej skompletowałam listę (ale z pewnością nie enumeratywną) zachowań, które spełniają kryteria manipulacji. Pamiętaj, że nie jest tak, że muszą zajść wszystkie wskazane okoliczności, żeby można było stwierdzić, że mamy do czynienia z manipulacją i zachowaniami toksycznymi.
Tak więc, ktoś kto manipuluje lub ma skłonności do zachowań toksycznych:
- nie bierze odpowiedzialności za to co robi i co mówi – jeżeli będzie Twoim celem wytłumaczyć takiej osobie, że Cię zraniła czy spowodowała takie czy inne konsekwencje – najprawdopodobniej szybko zmieni ona temat, obróci kota ogonem i wyjdzie, że to jednak Twoja wina i…zaczniesz przepraszać. Może Cię też spotkać ściana albo agresja.
- wygląda na osobę zbyt piękną, by była prawdziwa – i najprawdopodobniej tak jest. Jeżeli bardzo szybko po poznaniu planujecie rodzinę i wszystkim opowiadasz, jaką Twoja druga połowa jest cudowną osobą – to znaczy, że lepiej nabrać dystansu, odsunąć się na chwilę i sprawdzić. Bo manipulator często łapie ofiarę na wyidealizowaną wizję miłości, o której każdy marzy. Miej w głowie, że zdrowe związki nie rozwijają się w dzikim tempie. To powinna być droga do poznania, nie do osaczenia. Kontrola emocjonalna osoby, która jest zakochana jest natomiast prostsza, więc metoda ta świetnie się sprawdza.
- sprawia, że po kontakcie z taką osobą odczuwasz zmęczenie psychiczne – bo coś Ci wmawia, do czegoś przekonuje, próbuje pokonywać Twoje granice, stale wystosowuje takie czy inne oczekiwania. Każdego by to zmęczyło. I jest to jasny sygnał, że płyniesz przez morze toksyn.
- ciągle porównuje Cię z kimś innym i podnosi poprzeczkę. Moja „była” lepiej gotowała, mój eks umiał obsłużyć wiertarkę, jesteś grubsza od wszystkich swoich koleżanek, zarabiasz najsłabiej ze wszystkich ludzi, jakich znam – możliwości jest wiele. Grunt, żeby podburzać Twoje poczucie własnej wartości i dawać Ci do zrozumienia, że nie jesteś dostateczny.
- powoduje, że czujesz lęk przed odmawianiem jej czy jego oczekiwaniom. Wszystko jest ok dopóki ulegasz – a kiedy następuje odmowa, od lawiny miłości taka osoba przechodzi do traktowania chłodnym zachowaniem lub złością tak dużą i trudną do zniesienia, że dla świętego spokoju nie odmawiasz – a w konsekwencji spełniasz wszystkie roszczenia.
- szybko chce zbudować pozorną bliskość poprzez dzielenie się trudnymi doświadczeniami – od traum dzieciństwa po świeże rozstanie. Jeżeli dzieje się to podejrzanie szybko po poznaniu – to wiedz, że w przypadku manipulatora służy to wyciągnięciu analogicznych informacji o Tobie. Bo znajomość słabych punktów daje władzę.
- Wykorzystuje Twoje słabe strony i czułe punkty. Łatwo kontrolować kogoś, kto ma niską samoocenę, wiec jeżeli masz kompleksy – na pewno usłyszysz, że rzeczywiście tylko głupi nie ma studiów, faktycznie jesteś niemęski, rzeczywiście nic nie osiągnąłeś albo jesteś gruba itp.
- nie jest w stanie dać współczucia – takiego prawdziwego, które czujesz. Werbalnie może pozorować współczucie – ale to tylko gra aktorska. Bo prawdziwy manipulator nie ma umiejętności prawdziwego współodczuwania. Inaczej nie zniósłby robienia komuś ciągłej krzywdy.
- sprawia, że w związku odczuwasz pustkę emocjonalną i samotność. Jeżeli tak się czujesz to tak jest.
- wmawia Ci skutecznie że to, co miało miejsce w Twojej percepcji w rzeczywistości wcale się nie zdarzyło. W ten sposób taka osoba bawi się Twoim zdrowiem psychicznym poprzez zaburzanie poczucia tego, co jest prawdą, a co złudzeniem.
- oferuje Ci Podwójne standardy. Co jest moje to jest moje, co jest Twoje też jest moje. W końcu ma kontrolę, więc co Twoje należy do osoby toksycznej/manipulującej, a brak poczucia bezpiecznej własności jeszcze bardziej podburza poczucie bezpieczeństwa i pewności. I te podwójne standardy obowiązują w wielu dziedzinach. Mi wolno, a Tobie nie.
- pasożytuje. Osoby manipulujące próbują przerzucać odpowiedzialność za zaspokajanie swoich potrzeb. Często te osoby mieszkają z rodzicami, oczekują wsparcia takiego czy innego. W dodatku nic, co zrobisz, nie będzie dostateczne, a lista oczekiwań zawsze długa.
- jest zaborczy w stosunku do Twojego czasu. Nie masz prawa do swojego czasu. Ale w drugą stronę to nie działa. Celem jest już nie tylko kontrola, ale także odcięcie ofiary od wsparcia i osaczenie. Samotna ofiara to łatwa ofiara.
- nie przyjmuje do wiadomości rzeczy oczywistych. Na przykład, że w związku partnerskim masz obowiązki. Zajmowanie się dzieckiem jest Twoim obowiązkiem. Nie możesz zmuszać mnie do seksu. Jeżeli jesteś ze mną, to nie chodzisz na randki z innymi. Dla jednych te rzeczy są oczywiste. Dla innych nie.
- Sprawia, że czujesz spadek swojej siły psychicznej, poczucia własnej wartości – dzieje się tak odkąd jesteś w tej relacji lub wtedy, kiedy ta relacja zyskuje na sile (np. z rodzicem czy inną bliską osobą).
- Działa tak, że słowa i czyny nie idą w parze. Kłamie krótko mówiąc, dając Ci słowa, których potrzebujesz. Wierz temu, co widzisz, nie temu, co słyszysz. Bo wciąż powtarzane słowo przepraszam nie oznacza, że następuje jakakolwiek zmiana. To tylko karmienie się nadzieją.
- Obraża Cię, także publicznie, trafia w czuły punkt, a kiedy zaczynasz się bronić, słyszysz, że masz problem z agresją, nie masz dystansu albo poczucia humoru i jesteś niezrównoważonym człowiekiem. A kiedy dzieje się to przy świadkach, ta osoba spokojnie reaguje – podczas gdy wybuchasz, bo po prostu masz już dość.
- ma bardzo ograniczone grono znajomych i nie ma bliskich przyjaciół. Bo to nie są relacje warte utrzymywania i dlatego ludzie odchodzą.
Na koniec słowo o tym, co robić. Po pierwsze, drugie i trzecie – ufaj swojej intuicji i nie pozwól sobie trwać w czymś, co Cię niszczy. Odejdź, jak zobaczysz, że toksyczne zachowania dominują. Bo to nie przypadek i to nie jest tak, że to nie przeszkadza. To niszczy.
A jeżeli potrzebujesz wsparcia, po prostu go poszukaj.
Photo by Sydney Sims on Unsplash
